لوگوی نورو ورس

آناتومی مغز انسان

نویسنده: نورو وِرس
2 دیدگاه
ژانویه 11, 2024

سیستم عصبی و مغز انسان یکی از پیچیده‌ترین ارگان‌­های بدن و عامل ایجاد شگفتی خلقت و اوج تکامل موجودات هستی است. سیستم عصبی مرکزی و سیستم عصبی محیطی مسئولیت کنترل همه فعالیت­‌های بدن را بر عهده دارد که سیستم عصبی مرکزی خود از 2 بخش مغز و نخاع تشکیل شده است.

 مغز محل پردازش اغلب اطلاعات دریافتی و ایجاد پاسخ مناسب به آن­‌ها است. اکثر فعالیت‌های ارادی و غیرارادی بدن مانند گرسنگی، تنفس، حرکت، حافظه، تفکر و هم چنین احساسات و عواطف، تحت نظارت مغز بوده و به دستور آن انجام می‌­شوند.

ما در سایت بیوزوم قصد داریم در این مقاله شما را با اجزای مغز انسان آشنا کرده و به بررسی آناتومی آن بپردازیم.

بخش‌های اصلی مغز انسان

مغز حدود 1/360 کیلوگرم وزن دارد که حدود 60 درصد آن چربی و 40 درصد آن سایر مواد مانند آب، پروتئین، کربوهیدرات و نمک است. نکته‌ی مهمی که باید در نظر داشت، آن است که مغز یک ماهیچه نیست. بلکه مغز انسان از سلول‌های عصبی و رگ‌های خونی تشکیل شده است که سلول‌های عصبی خود به 2 دسته‌ی نورون‌ها و نورگلیال‌ها تقسیم می‌­شوند.

به طور کلی مغز انسان از 3 بخش مخ، ساقه مغز و مخچه تشکیل شده است. در ادامه توضیح مختصری راجع به هر بخش به شما خواهیم داد.

1- مخ (cerebrum)

مخ همانند سایر بخش‌های دستگاه عصبی مرکزی، از ماده خاکستری و ماده سفید تشکیل شده است. ماده خاکستری مغز در قشر مخ و ماده سفید در مرکز آن قرار دارد. مخ مسئول یادگیری، حافظه، استدلال، سخنرانی، تفکر، قضاوت، حل مسئله و احساسات است. هم­چنین بینایی، شنوایی، لامسه و سایر حواس تحت کنترل مخ است.

قشر مخ (Cerebral cortex) لایه خاکستری بیرونی مخ می‌­باشد. قشر مخ به علت نحوه پیچش خاص خود، مساحت زیادی دارد و نیمی از وزن مغز انسان مربوط به آن است. قشر مخ به 2 نیمکره تقسیم شده است که برآمدگی و شیار­هایی دارد. 2 نیمکره مخ توسط یک شیار بزرگ (interhemispheric fissure) در میان 2 نیمکره که از جلوی سر به سمت عقب سر می‌رود، از هم جدا می‌­شوند. سمت چپ مخ، سمت راست بدن را کنترل می­کند و سمت راست مخ، سمت چپ بدن را کنترل می­کند. 2 نیمکره مخ از طریق یک ساختار C شکل از ماده سفید در مرکز مخ با هم ارتباط برقرار می­کنند. به این مسیر عصبی، جسم پینه‌ای (corpus callosum) گفته می­شود.

2- ساقه مغز ( brainstem)

ساقه مغز، مغز انسان را به نخاع مرتبط می­کند. ساقه مغز خود شامل مغز میانی، پل مغزی و بصل‌النخاع است.

مغز میانی یا مزانسفالون (mesencephalon) یک ساختار بسیار پیچیده با طیف وسیعی از خوشه‌های عصبی مختلف (هسته و کولیکول)، مسیرهای عصبی و ساختارهای دیگر است. این ویژگی‌ها فعالیت‌هایی از شنیدن و حرکات تا پاسخ‌های محاسباتی و تغییرات محیطی را تسهیل می­کند. هم­چنین مغز میانی حاوی ماده سیاه (substantia nigra) است. این بخش، ناحیه‌ای ا­ست که در بیماری پارکینسون تحت تاثیر قرار می‌­گیرد و دارای نورون‌های دوپامین و گلیال‌های پایه است. این ناحیه حرکت و هماهنگی را ممکن می­سازد.

پل مغزی (pons) مرکز 4 جفت عصب از 12 جفت عصب مغزی است که دامنه‌ای از فعالیت‌هایی مانند تولید اشک، جویدن، پلک زدن، تمرکز بینایی، تعادل، شنوایی و حالت چهره را فعال می­کند. pons از کلمه لاتین Bridge برگرفته شده است و ارتباط بینِ مغز میانی و بصل‌النخاع را ایجاد می­کند.

بصل‌­النخاع در محلی که مغز به نخاع متصل می­شود و در انتهای ساقه مغز وجود دارد. بصل­‌النخاع برای ادامه حیات ضروری­ است. عملکرد بصل‌­النخاع تنظیم خیلی از فعالیت‌های بدنی شامل الگوی ضربان قلب، تنفس، فشار خون و سطح اکسیژن و کربن دی اکسید را بر عهده دارد. هم چنین برخی فعالیت‌های انعکاسی مانند سرفه، عطسه، استفراغ و بلع را راه‌اندازی می­کند.

3- مخچه ( cerebellum)

مخچه (مخ کوچک) بخشی در پشت سر به اندازه مشت است که در زیر لوب گیج­گاهی و پس‌سری و بالای ساقه مغز قرار دارد. همانند قشر مخ، مخچه 2 نیمکره دارد. بخش بیرونی شامل نورون‌ها و بخش درونی با قشر مخ در ارتباط است. عملکرد آن هماهنگ کردن حرکات ارادی عضلات و حفظ وضعیت بدنی و تعادل است. مطالعات جدید در حال بررسی نقش مخچه در افکار، احساسات و رفتار اجتماعی و همچنین احتمال دخالت آن در اعتیاد، اختلال طیف اوتیسم و اسکیزوفرنی است.

لوب‌های مغز انسان

تصاویر لوب های مغز انسان

خوب است بدانیم که هر کدام از نیمکره­های مخ دارای 4 لوب می­باشد.

  • لوب پیشانی (Frontal Lobes)
  • لوب آهیانه‌ای (Parietal Lobes)
  • لوب گیج­گاهی (Temporal Lobes)

 

  1. لوب پس‌سری (Occipital Lobes)
  2. لوب پیشانی (Frontal Lobes)
  3. لوب آهیانه‌ای (Parietal Lobes)
  4. لوب گیج­گاهی (Temporal Lobes)
  5. لوب پس‌سری (Occipital Lobes)

1- لوب­ پیشانی

لوب پیشانی در جلوی مغز و در قسمت پیشانی قرار دارد. این لوب از ابعاد بزرگ­تری برخوردار است و عملکردهای زیادی دارند. لوب پیشانی به عنوان مرکز کنترل احساسات به شمار می­رود و در هویت و رفتار ما نقش دارد. هم­چنین در توجه و کنترل حرکات دخالت دارند.

لوب­ پیشانی مهارت‌های عملکردهای اجرایی (Executive Functions) را مدیریت می­کند. عملکردهای اجرایی مهارت­های مهمی مانند حل مسئله، برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و کنترل رفتارهای ما را شامل می‌شود. لوب­ پیشانی مانند رهبر ارکستر که همه نوازندگان را با هم هماهنگ می‌کند، عمل می‌کند.

2- لوب­ آهیانه‌ای

لوب­ آهیانه پشت لوب پیشانی و بالای لوب گیج­گاهی قرار دارد. یکی از عملکردهای اصلی آن­ پردازش اطلاعات حسی لامسه است؛ برای مثال احساس تیز و کند بودن و یا محکم و نرم بودن اشیا.

لوب آهیانه هم­چنین ارتباط میان اشیا پیرامون ما را درک می­کند که سبب می‌شود در اطراف بدون برخورد با اشیا حرکت کنیم. به این عملکرد، پردازش بصری فضایی گفته می‌شود.

همچنین لوب­ آهیانه برای مهارت‌هایی مانند ریاضی، املا، هماهنگی دست و چشم و حرکات ظریفی مثل بستن بند کفش مهم­ هستند.

نواحی عملکردی مغز انسان

در مغز انسان بخش‌های مختلفی وجود دارد که نقش بسیار مهمی در بدن انسان دارد. برخی از این نواحی عملکردی مهم مغز انسان موارد زیر است:

1- دستگاه لیمبیک: دستگاه لیمبیک در حافظه، احساسات و یادگیری نقش دارد. اجزای آن سینگولیت (Cingulate)، هیپوتالاموس، آمیگدال (Amygdala، مرکز واکنش‌های احساسی) و هیپوکامپ (Hippocampus، مرکز حافظه) هستند.

2- هیپوتالاموس: هیپوتالاموس بخشی از مغز انسان است که در بالای بطن سوم قرار دارد و در گرسنگی، تشنگی، خواب و پاسخ‌های جنسی نقش دارد. هم چنین کنترل غیرارادی بدن را برعهده دارد.

3- غده هیپوفیز: محل قرارگیری این غده، در کف استخوان جمجمه می‌باشد و توسط ساقه‌ای از هیپوتالاموس آویزان است. غده هیپوفیز مغز انسان، اتاق کنترل سایر غدد بدن در نظر گرفته می‌شود و سبب افزایش ترشح هورمون رشد، هورمون‌های جنسی و… می‌شود. همچنین در پاسخ به استرس و تنش‌های محیطی نقش دارد.

4- غده پینه‌آل یا اپی‌فیز: غده پینه‌آل در پشت بطن سوم قرار دارد و هورمون ملاتونین را ترشح می‌کند. ملاتونین در ایجاد ریتم‌های شبانه و تنظیم ساعت بدن و رشد جنسی نقش دارد.

5- تالاموس: اطلاعات حسی بدن در تالاموس جمع‌آوری شده و پس از تقویت برای پردازش به قشر مخ فرستاده میشود. هم­چنین در حس درد، هوشیاری و حافظه نقش دارد.

6- عقده‌های قاعده‌ای (Basal gangelia): عقده‌های قاعده‌ای با همکاری مخچه در انجام حرکات ظریف مانند حرکت نوک انگشتان نقش دارد. Globus pallidus، Putamen، Caudate اجزای عقده‌های قاعده­ای هستند.

7- هیپوکامپ: مسئول کدگذاری اطلاعات در حافظه بلندمدت است.

جدول شماره 1 : 12 جفت اعصاب مغزی
نام رومی نام عصب نقش مسیر سیگنالی
عصب بویایی
Olfactory nerve
انتقال اطلاعات بویایی به مغز وقتی مولکول‌های معطر را استنشاق می‌کنید، در لایه‌ای مرطوب در سقف حفره بینی که اپیتلیوم بویایی نامیده می‌شود، حل می‌شوند. این مولکول‌ها گیرنده‌هایی را تحریک می‌کنند که تکانه‌های عصبی تولید می‌کنند که به سمت پیاز بویایی حرکت می‌کنند. پیاز بویایی یک ساختار بیضی شکل است که شامل گروه‌های تخصصی از سلول‌های عصبی است. از پیاز بویایی، اعصاب به مجرای بویایی، که در زیر لوب پیشانی مغز قرار دارد، عبور می‌کنند. سپس سیگنال‌های عصبی به مناطقی از مغز انسان ارسال می‌شود که با حافظه و تشخیص بوها مرتبط هستند.
عصب بینایی
Optic nerve
انتقال اطلاعات بینایی به مغز هنگامی که نور وارد چشم می‌شود، با گیرنده‌های خاصی در شبکیه چشم به نام سلول‌های استوانه‌ای و مخروطی در تماس است. سلول‌های استوانه‌ای به تعداد زیاد یافت می‌شوند و به نور بسیار حساس هستند. آن‌ها بیشتر برای دید سیاه و سفید یا دید در شب تخصصی هستند. سلول‌های مخروطی در تعداد کمتری وجود دارند. آن‌ها نسبت به سلول‌های استوانه‌ای حساسیت نوری کمتری دارند و بیشتر با دید رنگ درگیر هستند.اطلاعات دریافتی توسط سلول‌های استوانه‌ای و مخروطی از شبکیه به عصب بینایی منتقل می‌شود. در داخل، هر 2 عصب بینایی به هم می‌رسند و چیزی به نام کیاسما بینایی را تشکیل می‌دهند. در کیاسما بینایی، رشته‌های عصبی از نیمی از هر شبکیه، 2 مجرای بینایی مجزا را تشکیل می‌دهند.از طریق هر دستگاه بینایی، تکانه‌های عصبی در نهایت به قشر بینایی می‌رسند، که سپس اطلاعات را پردازش می‌کند. قشر بینایی در قسمت پشتی مغز شما قرار دارد.
عصب حرکت چشمی
Oculomotor nerve
عملکرد عضلانی و پاسخ مردمکعملکرد عضلانی عصب چشمی عملکرد حرکتی را برای چهار عضله از شش عضله اطراف چشم را فراهم می‌کند. این ماهیچه‌ها به حرکت چشم و تمرکز روی اشیا کمک می‌کنند.پاسخ مردمک همچنین به کنترل اندازه مردمک چشم کمک می‌کند زیرا به نور پاسخ می‌دهد. این عصب از قسمت جلویی مغز میانی که بخشی از ساقه مغز انسان است منشا می‌گیرد. از آن ناحیه به جلو حرکت می‌کند تا به ناحیه حدقه چشم برسد.
عصب قرقره‌ای
Trochlear nerve
عصب تروکلر عضله مایل فوقانی شما را کنترل می کند. این ماهیچه‌ای است که مسئول حرکات چشم به سمت پایین، بیرون و داخل است. از قسمت پشتی مغز میانی بیرون می‌آید. مانند عصب حرکت چشم، به جلو حرکت می‌کند تا زمانی که به حدقه چشم برسد، جایی که عضله مایل فوقانی را تحریک می‌کند.
عصب سه قلو
Trigeminal nerve
عصب سه قلو بزرگ‌ترین عصب جمجمه‌ایست و عملکرد حسی و حرکتی دارد. عصب سه قلو دارای سه بخش است که عبارتند از:چشمی: بخش چشمی اطلاعات حسی را از قسمت بالایی صورت از جمله پیشانی، پوست سر و پلک‌های بالایی شارسال می کند.فک بالا: این بخش اطلاعات حسی را از قسمت میانی صورت از جمله گونه‌ها، لب بالایی و حفره بینی منتقل می‌کند.فک پایین: بخش فک پایین دارای عملکرد حسی و حرکتی است. اطلاعات حسی را از گوش، لب پایین و چانه ارسال می‌کند. همچنین حرکت عضلات داخل فک و گوش را کنترل می‌کند. عصب سه قلو از گروهی از هسته‌ها – که مجموعه‌ای از سلول‌های عصبی هستند – در نواحی مغز میانی و بصل النخاع ساقه مغز انسان منشا می‌گیرد. در نهایت، این هسته‌ها یک ریشه حسی و ریشه حرکتی جداگانه تشکیل می‌دهند.ریشه حسی عصب سه قلو به بخش‌های چشمی، فک بالا و فک پایین منشعب می‌شود. ریشه حرکتی عصب سه قلو از زیر ریشه حسی عبور می‌کند و فقط در بخش فک پایین توزیع می‌شود.
عصب ابدوسنس
Abducens nerve
عصب abducens عضله دیگری به نام عضله راست جانبی را کنترل می‌کند که با حرکت چشم مرتبط است. این عضله در حرکت چشم به بیرون نقش دارد. به عنوان مثال، از آن برای نگاه کردن به پهلو استفاده می‌کنید. این عصب که به آن عصب ابدوسنس نیز می‌گویند، از ناحیه پونس ساقه مغز شروع می‌شود. در نهایت وارد حفره چشم می‌شود، جایی که عضله رکتوس جانبی را کنترل می‌کند.
عصب چهره‌ای
Facial nerve
عصب صورت عملکردهای حسی و حرکتی را انجام می‌دهد، از جمله:1- ماهیچه‌های متحرک که برای حالات صورت و همچنین برخی از عضلات فک استفاده می‌شوند.
2- ایجاد حس چشایی برای بیشتر زبان
3- تامین غدد در ناحیه سر یا گردن مانند غدد بزاقی و غدد مولد اشک
4- انتقال احساسات از قسمت‌های بیرونی گوش
عصب صورت مسیر بسیار پیچیده‌ای دارد. از ناحیه پونز ساقه مغز سرچشمه می‌گیرد، جایی که ریشه حرکتی و حسی دارد. در نهایت این 2 عصب با هم ترکیب می‌شوند و عصب صورت را تشکیل می‌دهند.هم در داخل و هم در خارج از جمجمه، عصب صورت به رشته‌های عصبی کوچک‌تری منشعب می‌شود که ماهیچه‌ها و غدد را تحریک می‌کنند یا اطلاعات حسی را ارائه می‌دهند.
عصب دهلیزی
Vestibulocochlear nerve
عصب دهلیزی دارای عملکردهای حسی شامل شنوایی و تعادل است. از 2 بخش بخش حلزونی و بخش دهلیزی تشکیل شده است:1- قسمت حلزونی: سلول‌های تخصصی درون گوش ارتعاشات ناشی از صدا را بر اساس بلندی و زیر و بم صدا تشخیص می‌دهند. این باعث ایجاد تکانه‌های عصبی می‌شود که به عصب حلزون منتقل می‌شود.2- بخش دهلیزی: مجموعه دیگری از سلول‌های ویژه در این قسمت می‌تواند حرکات خطی و چرخشی سر را ردیابی کند. این اطلاعات به عصب دهلیزی منتقل می‌شود و برای تنظیم تعادل و تعادل استفاده می‌شود. بخش‌های حلزونی و دهلیزی عصب دهلیزی از نواحی جداگانه‌ای از مغز منشا می‌گیرند.بخش حلزونی از ناحیه‌ای از مغز انسان به نام ساقه مخچه تحتانی شروع می‌شود. بخش دهلیزی از پل و مدولای شروع می‌شود. هر 2 بخش با هم ترکیب می‌شوند و عصب دهلیزی را تشکیل می‌دهند.
عصب زبانی حلقی
Glopharyngeal nerve
عصب گلوفارنکس هم عملکرد حرکتی و هم عملکرد حسی دارد، از جمله:1- ارسال اطلاعات حسی از سینوس‌ها، پشت گلو، بخش‌هایی از گوش داخلی و قسمت پشتی زبان
2- ایجاد حس چشایی برای قسمت پشتی زبان
3- تحریک حرکت ارادی ماهیچه ای در پشت گلو به نام استیلوفارنگئوس
عصب گلوفارنکس از بخشی از ساقه مغز به نام بصل النخاع منشا می‌گیرد. در نهایت به ناحیه گردن و گلو گسترش می‌یابد.
عصب واگ
Vagus nerve
عصب واگ یک عصب بسیار متنوع است. دارای عملکردهای حسی و حرکتی است، از جمله:1- انتقال اطلاعات حسی از کانال گوش و بخش‌هایی از گلو
2- ارسال اطلاعات حسی از اندام‌های سینه و تنه ، مانند قلب و روده
3- امکان کنترل حرکتی عضلات در گلو را فراهم می‌کند
4- تحریک عضلات اندام های سینه و تنه، از جمله آن‌هایی که غذا را از طریق دستگاه گوارش حرکت می‌دهند (پریستالسیس)
5- ایجاد حس چشایی در نزدیکی ریشه زبان
از بین تمام اعصاب جمجمه‌ای، عصب واگ طولانی‌ترین مسیر را دارد. از سر تا شکم امتداد دارد. از بخشی از ساقه مغز به نام مدولا سرچشمه می‌گیرد.
عصب جانبی
Accessory nerve
عصب جانبی یک عصب حرکتی است که ماهیچه‌های گردن را کنترل می‌کند. این ماهیچه‌ها به این امکان را می‌دهند که بچرخید، خم شوید و گردن و شانه‌های خود را دراز کنید. این به 2 بخش تقسیم می‌شود: ستون فقرات و جمجمه. قسمت ستون فقرات از قسمت بالایی نخاع منشا می‌گیرد. قسمت جمجمه از بصل النخاع شروع می‌شود.این قسمت‌ها قبل از اینکه قسمت نخاعی عصب حرکت کند تا عضلات گردن را تامین کند، در حالی که قسمت جمجمه‌ای عصب واگ را دنبال می‌کند، به طور خلاصه به هم می‌رسند.
عصب زیرزبانی
Hypoglossal nerve
عصب هیپوگلوسال دوازدهمین عصب جمجمه‌ای است که مسئول حرکت بیشتر عضلات زبان­ است. از بصل النخاع شروع می‌شود و به سمت پایین فک حرکت می‌کند، جایی که به زبان می‌رسد.

جمع‌بندی

در مقاله فوق تلاش نمودیم که آناتومی مغز انسان را که اتاق کنترل بدن می‌باشد، به زبانی ساده ارائه نماییم. امیدواریم که مطالب این مقاله برای شما مفید واقع شود.

 

vmess://eyJ2IjoiMiIsInBzIjoiU2V6YXJWUE4tREUxIFx1ZDgzY1x1ZGRlOVx1ZDgzY1x1ZGRlYS02NDAyIiwiYWRkIjoiZGUxLnNlemFyLmZ1biIsInBvcnQiOjIwODMsImlkIjoiMGY3OTA4MDEtZGExNS00ZmQ4LTg3ZjktZGY2ODY4Nzk5MzQ5IiwiYWlkIjowLCJuZXQiOiJ3cyIsInR5cGUiOiJub25lIiwiaG9zdCI6InNwZWVkdGVzdC5uZXQiLCJwYXRoIjoiLyIsInRscyI6Im5vbmUifQ==

 

 

https://live1.eseminar.tv/pjkoe5t1cefm/

Rate this post
منابع

2 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *